Waardeopslag
Het begrip ‘waardeopslag’ (officieel oppotmiddel, of koopkrachtreserve) verwijst naar goederen die hun waarde behouden of zelfs in de loop der tijd stijgen. Met deze term bedoelt men een middel waarmee mensen hun vermogen kunnen behouden, zonder dat er waardeverlies optreedt.
Waardeopslag is een van de drie functies van geld die Bitcoin Magazine onder de loep neemt. De andere twee zijn ruilmiddel en rekeneenheid.
Wat is een oppotmiddel?
Een oppotmiddel is een activum, valuta of grondstof waarvan men verwacht dat het zijn waarde behoudt, bij voorkeur met zo min mogelijk risico. Voorzichtige investeerders kiezen vaak voor iets met een lange levensduur, stabiele vraag en beperkte prijsvolatiliteit.
Fiatvaluta zijn doorgaans een slecht oppotmiddel. Door inflatie verliezen ze koopkracht. Goederen zoals bitcoin, goud en andere monetaire metalen hebben vaak betere eigenschappen op dit vlak. Ze zijn schaars en vergaan niet, waardoor ze hun waarde meestal behouden.
Verhandelbaarheid is cruciaal om iets als geld te kunnen gebruiken. Het gaat dan om fysieke goederen of activa die eenvoudig te verkopen zijn. Geld moet daarom deelbaar (schaal), vervoerbaar (ruimte) en duurzaam (tijd) zijn. Wanneer een activum door de tijd heen verhandelbaar blijft, functioneert het goed als waardeopslag. Je kunt erop vertrouwen dat het in de toekomst waarde zal behouden.
Een bekende maatstaf voor de functie van waardeopslag is de verhouding tussen de prijs van een ounce goud en die van een kwalitatief goed herenkostuum. Dit staat bekend als de ‘goud-tot-kostuum-verhouding’. De oorsprong ligt in het Oude Rome, waar een luxe toga ongeveer evenveel kostte als een ounce goud. Ook nu, tweeduizend jaar later, blijft de prijs van een goed maatpak – uitgedrukt in goud – opvallend stabiel ten opzichte van die van een Romeinse toga.
Een ander voorbeeld is de prijs van een vat olie, bekeken in fiatgeld versus goud. In 1913 kostte een vat olie $ 0,97. Vandaag is dat ongeveer $ 80. Eén ounce goud kon in 1913 zo’n 22 vaten olie kopen. Nu zijn dat er ongeveer 24. Dat illustreert dat de olieprijs ten opzichte van goud vrijwel constant is gebleven, terwijl fiatgeld sterk in waarde is gedaald.
Waarom hebben we een manier nodig om waarde te bewaren?
Geld is essentieel voor het verhandelen van goederen en diensten. Maar ook een betrouwbaar middel om waarde op te slaan is belangrijk, zodat we kunnen sparen voor onszelf en onze families. Fiatvaluta’s zijn weliswaar geschikt als betaalmiddel, maar minder geschikt om waarde te bewaren. Door inflatie verliezen ze namelijk elk jaar aan koopkracht — historisch gezien zo’n 2 tot 3 procent per jaar.
In extreme gevallen, zoals in Venezuela, Zuid-Soedan en Zimbabwe, leidt hyperinflatie tot een volledige instorting van de munt. Deze fiatvaluta’s zijn daardoor bijzonder ongeschikt als waardeopslagmiddel. Hoewel dit uitzonderlijke voorbeelden zijn, wordt aanhoudende inflatie steeds gebruikelijker. Dat zet mensen ertoe aan om spaargeld te beschermen en oplossingen te zoeken die het jaarlijkse waardeverlies van 2 tot 3 procent kunnen compenseren.
Een betrouwbare vorm van waardeopslag is essentieel om spaargeld op de lange termijn te beschermen. Omdat fiatvaluta’s in waarde dalen, ontmoedigen ze sparen. Soms zelfs het verdienen van geld in het algemeen.
Is geld een goed oppotmiddel?
Tegenwoordig gebruiken we fiatvaluta’s. De term komt van het Latijnse ‘fiat’, wat ‘bevel’ of ‘verordening’ betekent. Met andere woorden: het is een toezegging over wat iets waard zou moeten zijn. Vroeger kon papier- of muntgeld dat door de overheid werd uitgegeven worden ingewisseld voor een vaste hoeveelheid goud of zilver. Hoewel die koppeling inmiddels verdwenen is, gebruiken we de term ‘fiat’ nog steeds. De valuta zelf heeft tegenwoordig geen intrinsieke waarde meer.
Fiatgeld heeft weliswaar kenmerken die het bruikbaar maken als betaalmiddel, maar het is ongeschikt om waarde langdurig op te slaan. Het is namelijk niet gedekt door fysieke reserves zoals goud of zilver. Daardoor verliest het geleidelijk waarde door inflatie, of plotseling tijdens periodes van hyperinflatie.
Fiatvaluta’s worden vaak aangeduid als ‘soft money‘, omdat hun waarde sterk afhankelijk is van overheidsbeleid rond prijsstabiliteit. Dat beleid is doorgaans gericht op een jaarlijkse prijsstijging van ongeveer 2 procent. In plaats van dat de markt zelf de prijzen bepaalt, grijpen overheden dus actief in. Dat leidt tot een geleidelijke ontwaarding van de munt, terwijl de prijzen van goederen en diensten blijven stijgen.
Essentiële eigenschappen van een oppotmiddel
Tijdens de ontwikkeling van een betaalmiddel doorloopt een object drie fasen. In eerste instantie dient het als oppotmiddel. Daarna ontwikkelt het zich tot ruilmiddel, om uiteindelijk te functioneren als rekeneenheid. De mate waarin een goed verhandelbaar is, wordt bepaald door zijn eigenschappen op het gebied van tijd, ruimte en schaal.
Een waardeopslagmiddel is het meest verhandelbare goed binnen een economie. Het onderscheidt zich door het vermogen om zijn waarde over langere tijd te behouden.
Om effectief te functioneren als oppotmiddel, moet een goed zowel schaars als duurzaam zijn. Het aanbod moet beperkt zijn in vergelijking met andere goederen. Daarnaast moet het herhaaldelijk bruikbaar zijn zonder dat het aan waarde of werking verliest.
- Schaarste: een goed geldt als schaars wanneer het aanbod beperkt is ten opzichte van zowel andere goederen als de vraag daarnaar. Informatiewetenschapper Nick Szabo beschrijft schaarste als ‘unforgeable costliness’ – niet-vervalsbare kostbaarheid. Daarmee wordt bedoeld dat de kosten om iets te produceren niet te omzeilen of te vervalsen zijn. Wanneer geld overvloedig aanwezig is, verliest het op termijn waarde. Er kunnen dan eenvoudig meer eenheden worden gecreëerd, waardoor er uiteindelijk meer nodig zijn om hetzelfde te kopen.
- Duurzaamheid: dit verwijst naar het vermogen van een goed om zijn fysieke en functionele kenmerken te behouden. Een valuta moet bestand zijn tegen slijtage. Ze moet langdurig bruikbaar blijven en haar waarde behouden zonder in te boeten aan kwaliteit of bruikbaarheid.
- Onveranderlijkheid: dit is een relatief nieuwe, maar steeds belangrijkere eigenschap van geld. Eenmaal bevestigde en vastgelegde transacties kunnen dankzij deze eigenschap niet meer worden aangepast of teruggedraaid.
Wat maakt een goed tot waardeopslagmiddel?
Veel activa kunnen dienen als oppotmiddel, maar onder investeerders bestaat discussie over welk activum het meest geschikt is. Dit hangt vaak af van de marktomstandigheden en de voorkeuren van beleggers. Belangrijk is dat sommige activa hun status als waardeopslagmiddel na verloop van tijd kunnen verliezen. Zilver is daar een treffend voorbeeld van. Door toenemende industriële toepassingen nam het aanbod toe, waardoor het deels zijn rol als monetair metaal verloor.
Bitcoin
Bitcoin werd aanvankelijk gezien als een speculatief activum vanwege de sterke prijsschommelingen. Gaandeweg begonnen investeerders en een breder publiek het potentieel ervan te erkennen als een nieuwe vorm van geld.
Bitcoin begint een significante plaats in de economie te verwerven. In sommige opzichten voldoet Bitcoin zelfs beter aan de kenmerken van een waardeopslag dan andere vormen van geld.
- Schaarste: het aanbod van bitcoin is beperkt tot 21 miljoen munten. Daardoor is het beschermd tegen willekeurige geldverruiming, iets wat traditionele valuta ondermijnt. Deze beperking zorgt voor een schaarste-effect, waardoor bitcoin aantrekkelijk wordt als middel om waarde in op te slaan.
- Duurzaamheid: bitcoin bestaat uitsluitend uit data en is niet aan te passen. Dankzij proof-of-work en economische prikkels blijft het netwerk bestand tegen pogingen tot wijziging. Op de lange termijn maakt dit bitcoin tot een betrouwbare opslag van waarde.
- Onveranderlijkheid: zodra een transactie is bevestigd en aan de blockchain is toegevoegd, kan deze niet meer worden aangepast of teruggedraaid. Dit is essentieel voor bitcoin. Het waarborgt de integriteit van het grootboek en voorkomt manipulatie of vervalsing. In een steeds digitaler wordende wereld is dat cruciaal voor vertrouwen en veiligheid.
Edelmetalen
Edelmetalen zoals goud, palladium en platina worden al lange tijd gebruikt als middel om waarde op te slaan. Ze zijn duurzaam en vinden toepassingen in de industrie. Hun beperkte beschikbaarheid draagt bij aan een waardestijging ten opzichte van fiatgeld. Bitcoin is nog schaarser dan goud of andere edelmetalen. Sinds de introductie ligt de waarde ervan zelfs hoger dan die van goud.
Het fysiek opslaan van grote hoeveelheden goud is duur en omslachtig. Daarom kiezen beleggers vaak voor digitaal goud of aandelen in goudmijnen. Die brengen echter tegenpartijrisico’s met zich mee. Edelstenen zoals diamanten en saffieren worden ook gebruikt; ze zijn gemakkelijker te bewaren en te vervoeren.
Vastgoed
Vastgoed geldt als een van de bekendste manieren om waarde op te slaan. Het is tastbaar én bruikbaar. In de loop der tijd stijgt de waarde meestal, zeker sinds de jaren zeventig. Daarvóór hielden vastgoed en grond vooral gelijke tred met de inflatie, waarbij het reële rendement decennialang rond de 0% lag. Wel kunnen oorlogen of crisissen zorgen voor tijdelijke schommelingen. Toch blijft vastgoed relatief stabiel en biedt het eigenaren van grond of gebouwen een gevoel van zekerheid over hun investering.
Vastgoed omvat fysieke bezittingen zoals grond of een woning. Het kan dienen als hoofdverblijf, vakantiehuis of commerciële locatie voor verhuur of verkoop. Een belangrijk nadeel is dat vastgoed niet liquide is en weinig bescherming biedt tegen censuur. Die beperkte liquiditeit kan problematisch zijn voor bezitters die snel over contanten willen beschikken. Bovendien kan vastgoed het doelwit worden van overheidsingrijpen of juridische maatregelen.
Aandelenmarkt
Op beurzen zoals de NYSE, LSE en JPX is het kopen van aandelen op de lange termijn vaak een goede investering gebleken. De waarde van deze aandelen is in de loop der jaren meestal toegenomen. Daardoor fungeren ze als een relatief betrouwbare vorm van waardeopslag. Tegelijkertijd kunnen aandelen flinke koersschommelingen vertonen. Ze zijn gevoelig voor marktontwikkelingen en economische factoren. In dat opzicht vertonen ze overeenkomsten met fiatvaluta’s.
Indexfondsen/ETF’s
Indexfondsen en beursgenoteerde fondsen (ETF’s) bieden een alternatieve manier om blootstelling aan aandelenmarkten te verkrijgen. Ze maken het voor beleggers eenvoudiger om hun portefeuille te spreiden.
Op de lange termijn zijn ook deze markten doorgaans in waarde gestegen. Daardoor hebben indexfondsen en ETF’s zich bewezen als waardevaste beleggingsvormen. Bovendien zijn ETF’s meestal kostenefficiënter en fiscaal gunstiger dan vergelijkbare beleggingsfondsen.
Andere vormen van waardeopslag
Sommige mensen kiezen voor creatieve vormen van waardeopslag die aansluiten bij hun hobby of interesse. Denk aan zeldzame wijnen, klassieke auto’s, horloges of kunst. Zulke bezittingen kunnen na verloop van tijd in waarde stijgen.
Wat geen goede waardeopslag is
Bederfelijke goederen
Bederfelijke goederen zijn producten die na verloop van tijd in waarde dalen. Uiteindelijk worden ze volledig waardeloos.
Voedsel is geen geschikt middel om waarde in te bewaren. Het heeft een beperkte houdbaarheid. Ook een ticket voor een concert of een vervoersbewijs verliest na afloop zijn volledige waarde. Zulke producten worden daarom als bederfelijk beschouwd.
Om die reden zijn ze ongeschikt als middel om waarde op te slaan.
Fiatgeld
Eerder noemden we al dat fiatvaluta hun waarde niet behouden. De onderstaande grafiek illustreert dat duidelijk.
Dat komt vooral door inflatie. Ieder jaar stijgen de prijzen van goederen en diensten ten opzichte van de dollar en andere fiatmunten. Daardoor daalt de koopkracht van deze valuta voortdurend.
Cryptovaluta
Veel cryptovaluta die geen bitcoin zijn, lijken op speculatieve aandelen. Ze brengen vaak nog grotere risico’s met zich mee. De meeste bestaan slechts kort. Vrijwel allemaal verliezen ze op de lange termijn waarde ten opzichte van bitcoin.
Cryptovaluta die langer bestaan, geven vaak prioriteit aan functionaliteit boven veiligheid, schaarste of censuurbestendigheid. Daardoor zijn ze minder geschikt als middel om waarde te bewaren. Hun economische fundamenten zijn bovendien zwak, net als de toepassingen ervan.
Uit onderzoek van Swan Bitcoin blijkt dat altcoins doorgaans slechte beleggingen zijn. De studie analyseerde 8.000 cryptovaluta sinds 2016. Daaruit bleek dat 2.635 slechter presteerden dan bitcoin. Maar liefst 5.175 cryptomunten bestaan inmiddels niet meer.
Speculatieve aandelen
Speculatieve aandelen worden ook wel penny stocks genoemd. Ze worden verhandeld voor minder dan $5 per aandeel. Door hun speculatieve karakter worden ze niet beschouwd als geschikt middel om waarde in te bewaren.
Deze aandelen hebben een hoge volatiliteit en een lage marktkapitalisatie. Daardoor kunnen ze plotseling sterk in waarde stijgen of juist snel hun volledige waarde verliezen. Ze worden gezien als risicovolle beleggingen en zijn daarom ongeschikt om vermogen duurzaam in op te slaan.
Staatsobligaties?
Staatsobligaties, zoals Amerikaanse treasuries, werden lange tijd gezien als betrouwbare manier om waarde op te slaan. Ze kregen vertrouwen doordat ze werden gegarandeerd door overheden. Maar langdurige negatieve rentes hebben de economieën van landen als Japan, Duitsland en andere Europese staten hard getroffen. Daardoor zijn staatsobligaties minder aantrekkelijk geworden voor de gemiddelde belegger. Sommige obligaties, zoals I-bonds en TIPS, zijn ontworpen om de koopkracht te beschermen tegen inflatie. Ook deze producten zijn echter afhankelijk van overheden. Ze steunen op cijfers van het Amerikaanse Bureau of Labor Statistics, dat de inflatie nauwkeurig moet berekenen. Die berekeningen kunnen echter worden beïnvloed of zelfs bewust worden aangepast.
The bottom line
Samengevat: een oppotmiddel behoudt of vergroot zijn koopkracht na verloop van tijd. Dit wordt bepaald door vraag en aanbod. Diezelfde verhouding kan helpen inschatten of iets geschikt is als middel om waarde in te bewaren.
Veel mensen zien bitcoin nog steeds als een experiment. Toch heeft het netwerk in zijn relatief korte bestaan al laten zien dat het de belangrijkste eigenschappen van geld bezit. Bovendien blijkt bitcoin beter geschikt dan gedacht als opslag van waarde. De volgende uitdaging is aantonen dat bitcoin ook als rekeneenheid kan functioneren.
Let op: cryptoactiva zijn zeer risicovol. Je kunt je volledige inleg verliezen. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst.
